โรคคางทูมเกิดจากอะไร อาการ วิธีป้องกัน และการรักษา

โรคคางทูม เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่พบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ ติดต่อได้โดยการสัมผัส โดยตรงจากสารคัดหลั่งของทางเดินหายใจ คางบวมอาจเกิดข้างเดียวหรือสองข้างก็ได้ โรคนี้แม้จะสามารถหายได้เอง แต่หากไม่ดูแลอย่างถูกต้องอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้

บทความนี้จะพาไปรู้จักโรคคางทูมตั้งแต่สาเหตุ อาการ การติดต่อ วิธีรักษา ไปจนถึงแนวทางการดูแลและการป้องกัน เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจโรคและตัดสินใจดูแลสุขภาพได้อย่างเหมาะสม

ข้อมูลสำคัญของโรคคางทูม

• โรคคางทูมคืออะไร เกิดจากอะไร?
• อาการคางทูมเป็นอย่างไร แบบไหนควรสงสัยว่าเป็น?
• คางทูมติดต่อกันได้อย่างไร ใกล้ชิดแค่ไหนถึงเสี่ยง?
• ภาวะแทรกซ้อนของโรคคางทูม
• วิธีรักษาโรคคางทูม 
• คางทูมตรวจอย่างไร ต้องตรวจเลือดหรือไม่?
• วิธีป้องกันโรคคางทูม
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรคคางทูม
• สังเกต “คางบวม” อย่างไรไม่ให้สับสนกับโรคอื่น?

อาการคางทูมเป็นอย่างไร

ระยะฟักตัวของโรคประมาณ 12-25 วัน หลังได้รับเชื้อ โดยอาการจะแบ่งเป็นระยะ ดังนี้:

1. ระยะอาการนำ (Prodromal): มีไข้ต่ำๆ ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ซึ่งอาจเกิดขึ้นก่อนอาการบวม 2-3 วัน
2. ระยะต่อมน้ำลายอักเสบ (Parotitis): ต่อมน้ำลายพาโรติดบวมและกดเจ็บ มักบวมมากที่สุดใน 1-3 วัน อาจบวมข้างเดียวหรือสองข้างก็ได้ (พบสองข้างประมาณ 70-90%) และจะปวดมากขึ้นเมื่ออ้าปาก เคี้ยว หรือกลืน โดยเฉพาะเมื่อทานอาหารรสเปรี้ยวที่กระตุ้นการหลั่งน้ำลาย

ภาวะแทรกซ้อนของโรคคางทูม

แม้โรคคางทูมส่วนใหญ่จะมีอาการไม่รุนแรงและหายได้เอง แต่ในบางรายอาจเกิดภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะในวัยรุ่นและผู้ใหญ่ ได้แก่

1. อัณฑะอักเสบ พบได้ 20-30% ในเพศชาย มักเกิดหลังอาการบวม 1-2 สัปดาห์ ส่งผลให้จำนวนสเปิร์มลดลงหรืออัณฑะฝ่อได้
2. รังไข่อักเสบ พบได้ 5% ทำให้ปวดท้องน้อยและมีไข้สูง
3. เต้านมอักเสบ ในเพศหญิง
4. เยื่อหุ้มสมองอักเสบ (1-10%) และไข้สมองอักเสบ (1 ใน 1,000) ทำให้ปวดศีรษะรุนแรง อาเจียนพุ่ง ซึมลง หรือชัก
5. สูญเสียการได้ยิน อาจเกิดขึ้นเฉียบพลันและเป็นถาวรได้ในอัตรา 1 ใน 20,000 ราย
6. ตับอ่อนอักเสบ ปวดท้องส่วนบนรุนแรง ร้าวไปหลังและมีไข้สูง

คางทูมตรวจอย่างไร ต้องตรวจเลือดหรือไม่?

การวินิจฉัยเบื้องต้นทำได้โดยการซักประวัติและตรวจร่างกาย แต่ในบางกรณีหากอาการไม่ชัดเจนอาจต้องมีการตรวจยืนยันทางห้องงปฏิบัติการ

• ตรวจ RT-PCR หาเชื้อไวรัสจากน้ำลายหรือป้ายเยื่อบุข้างแก้มหรือจากปัสสาวะ ซึ่งให้ผลแม่นยำสูงในช่วง 3 วันแรกที่เริ่มมีอาการ
• ตรวจเลือดหาแอนติบอดี (Mumps IgM/IgG) เพื่อช่วยยืนยันการติดเชื้อหรือประเมินภูมิคุ้มกัน 

ปัจจุบัน ไม่แนะนำการตรวจหา Mumps antigen หรือสารก่อภูมิต้านทาน เป็นการตรวจมาตรฐาน เนื่องจากมีความไวต่ำ

สังเกต “คางบวม” อย่างไรไม่ให้สับสนกับโรคอื่น?

เนื่องจากอาการแก้มบวมหรือคอบวม ไม่ได้เกิดจากโรคคางทูมเสมอไป จำเป็นต้องแยกจากโรคอื่นที่มีอาการคล้ายกัน ได้แก่

1. ต่อมน้ำลายอักเสบจากแบคทีเรีย (Bacterial sialadenitis) มักบวมเพียงข้างเดียว และเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ผิวหนังบริเวณที่บวมจะแดง ร้อนและเจ็บปวดรุนแรง หากนวดบริเวณต่อมน้ำลาย อาจพบหนองข้นๆ หรือน้ำลายรสชาติผิดปกติไหลออกมาในช่องปาก
2. นิ่วในต่อมน้ำลาย (Obstructive sialadenitis) มักปวดและบวมมากขึ้นขณะรับประทานอาหาร ไม่มีไข้และไม่ติดต่อ
3. ต่อมน้ำเหลืองที่คออักเสบ (Lymphadenitis) มักเป็นก้อนแยกจากกันชัดเจน ขอบเขตชัดตำแหน่งจะอยู่หลังมุมขากรรไกร (ไม่ใช่หน้ากกหู) และไม่ดันติ่งหูให้ยกขึ้น
4. โรคติดเชื้อไวรัสชนิดอื่น เช่น EBV, Influenza อาจทำให้ต่อมน้ำลายหรือต่อมน้ำเหลืองโตได้
5. ปัญหาช่องปากและฟัน เช่น รากฟันอักเสบ หรือเหงือกอักเสบรุนแรง จะบวมบริเวณเหงือกหรือแก้มข้างเดียวและสัมพันธ์กับอาการปวดฟัน

ข้อแนะนำสำคัญจากแพทย์

โรคคางทูมเป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่ติดต่อได้ง่าย โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่มีการใกล้ชิดกันอย่างในเมืองที่คนแออัดอย่างกรุงเทพฯ อาการสำคัญคือการบวมของต่อมน้ำลายบริเวณหน้าหูและกราม ซึ่งอาจพบร่วมกับไข้ ปวดเมื่อย และอ่อนเพลีย แม้ในหลายกรณีโรคคางทูมจะสามารถหายได้เอง แต่ในผู้ใหญ่มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนมากกว่า

พ.ญ.สายนที ปรางค์นอก
แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป

แก้ไขล่าสุด : 20/01/2026

อนุญาตให้ใช้งานภาพโดยไม่ต้องขออนุญาต เฉพาะในเชิงให้ความรู้ หรือเพื่อการศึกษาเท่านั้น โดยต้องให้เครดิตหรือแสดงแหล่งที่มาของ intouchmedicare.com